INFORMATIE

LEERKRACHTEN

PLAATJES

ZOEK

CONTACT

BESTELLEN

Nieuw in Het Kleine Loo

Jasper en Jojanneke kweken zaad van wilde planten


Jasper Helmantel en Jojanneke Bijkerk kweken zaad van wilde planten. Dat verkopen ze aan gemeenten, wegenbouwers en hoveniersbedrijven. Die gebruiken het om bloeiende bermen, bloemenweides en wilde bloemenhoekjes te maken en zo de natuur een handje te helpen.



Het bedrijf van Jojanneke en Jasper heet deCruydt Hoeck. Het staat in Nijeberkoop in Friesland. "Het is 36 jaar geleden opgericht uit idealisme, omdat veel wilde flora dreigde te verdwijnen. Veel van die soorten kunnen alleen maar overleven op schrale, voedselarme grond. Wij hebben het bedrijf acht jaar geleden overgenomen, omdat de oprichters geen opvolger hadden", vertelt Jasper.


Bloeiende wilde peenplant

(alle foto's op deze pagina zijn van de Cruydt Hoeck/Erik van den Ham)


500 soorten

Jasper en Jojanneke hebben zo'n 500 soorten wilde planten. Daaronder zijn er met spannende en schilderachtige namen als Behaarde boterbloem, Bevertjes, Biggenkruid, Donderkruid, Gewone Smeerwortel, Guichelheil, Heksenmelk, Kleine Ratelaar, Rode Ogentroost, Smal Fakkelgras en Stinkende Gouwe. Het zaad dat ze daarvan oogsten, mengen ze door elkaar.


Schooltuinen, gemeenten en wegenbouwers

"We hebben vijftien standaardmengsels. In zo'n mengsel zitten 15 tot 30 soorten wilde planten", vertelt Jasper. Daarnaast maken ze speciale mengsels. In zo'n mengsel kan zaad zitten van eenjarige, tweejarige en vaste planten en van 10 centimeter tot 2 meter hoog. Vroeg- en laatbloeiers. Het is maar net wat de opdrachtgever wil.

Gemeenten, hoveniersbedrijven en wegenbouwers gebruiken die mengsels om bermen in te zaaien en bloemweides aan te leggen. Ook scholen en particulieren kopen ze. "In de schooltuin kun je er een prachtige wilde bloemenhoek mee inrichten, waarvan je veel kunt leren. Het is educatief groen", vertelt Jojanneke. "Het is aanschouwelijk onderwijs. Je kunt zo bijvoorbeeld laten zien wat een waardplant is en doet. Look-zonder-look is er zo eentje. Hoe groeit die plant? Hoe ruikt ze? Welke beestjes leven ervan? Zo'n zaadmengsel is heel leerzaam. De achtergrondinformatie staat op onze site."


Jojanneke: "Prachtige bloemenhoek"


Jojanneke vervolgt: "Het is een goede manier om kinderen te leren over wilde planten en over de wijze waarop de natuur zichzelf georganiseerd heeft. Wilde planten trekken bijen, vlinders en insecten aan. Die leven daarvan. Insecten trekken weer vogels. Je kunt kinderen zo het besef bijbrengen van het belang van biodiversiteit." Zo hebben Jasper en Jojanneke ook akkerbloemenmengsels. Jojanneke: "In combinatie met granen kun je daarmee op school een akker van vroeger maken."


Fijn als stof

"Vorig jaar hebben we van 2 hectare zo'n 2.000 kilo zaad geoogst. Maar", zegt Jasper, "het aantal kilo's zegt niets over de aantallen zaadjes. Daar gaat het juist om. Bij sommige soorten is 1 gram 100.000 zaadjes. Die zijn zo fijn als stof."Sommig zaad komt van planten die ieder jaar opnieuw gezaaid moeten worden. Ander zaad is afkomstig van vaste planten. Net als in de natuur overwinteren ze buiten. In het voorjaar gaan ze weer groeien.


De oogst

Zaad oogsten

Jasper en Jojanneke oogsten het zaad met de hand, met een schaartje, een maaimachine of een mini-combine. Na de oogst wordt het gedroogd, gezuiverd, gemengd en verpakt. Jasper: "Als het oogstrijp begint te worden, verkleurt het van groen in bruin, grijs of zwart. Als je voorzichtig aan de plant schudt en er vallen wat zaadjes uit, weet je dat het tijd is om te oogsten."Zaad van wilde planten kan heel duur zijn. "Eén kilo zaad van het wilde Madeliefje bijvoorbeeld kost zo'n 3.500 euro. Dat van veredelde Madeliefjes kost maar enkele tientjes", aldus Jasper.


Theelepeltje zaad

Jasper en Jojanneke gaan regelmatig op zoek naar nieuwe wilde soorten. "Er zijn nog maar weinig 'rommelhoekjes', stille plekjes waar wilde planten rustig hun gang kunnen gaan. Dat maakt het zoeken er niet gemakkelijker op", aldus Jasper. Hij en Jojanneke zoeken vaak op oude natuurplekken. Daar hebben ze de meeste kans. Ze hebben niet veel zaad nodig. "Eén theelepeltje is genoeg. Dat zaaien we thuis uit. Het zaad dat we van deze planten oogsten, zaaien we opnieuw. Pas als we voldoende planten hebben, kweken we zaad voor de verkoop", legt Jasper uit. Het wordt bewaard in een zaadkluis. Daar heerst een constante temperatuur van 15 graden.


Een bij op een zandblauwtje

Ervaring

Hoe Jasper de wilde planten op zijn akker het beste kan laten groeien, weet hij uit ervaring. "En goed kijken naar hoe de plant in de natuur groeit en bloeit." Van sommige soorten is maar weinig bekend. "Je kunt dan alleen maar afkijken hoe het de natuur doet. Als de wilde plant haar zaden in de nazomer laat vallen, gaan wij dan zaaien. Meestal komt het dan goed." Jojanneke weet zelf ook heel veel van wilde planten. Ze heeft biologie gestudeerd. "Ze struint al sinds haar vijfde door de natuur", aldus Jasper.


Echt wild

Hij vervolgt: "Een wilde plant die in de natuur gedijt, kan ook goed groeien op een kwekerij. Op een kwekerij kun je elke plant goed laten groeien. In de natuur groeit ze, omdat ze goed weet om te gaan met de concurrentie van andere planten. Op een kwekerij haal je die concurrerende planten weg. Dat is 'onkruid'. Daardoor kan ze beter groeien. Planten passen zich aan. Zo hoeft een schaduwplant niet per se in de schaduw te staan. Hij gedijt daar, omdat andere planten daar niet gedijen."

Jojanneke vult aan: "Een zaadje gaat pas kiemen als er overlevingskans is. Niet alle planten kunnen in elke soort grond groeien. Sommige doen het niet goed op schrale zandgrond. Andere doen het alleen goed op bijvoorbeeld kalkrijke grond."



Geen mest

Jasper en Jojaneke laten hun planten groeien, zoals in de natuur. "Ze krijgen geen mest en we gebruiken geen gewasbeschermingsmiddelen om ze te beschermen tegen ziektes en plagen. We willen er geen akkerplanten van maken. Het moet zaad blijven van echte wilde planten", vertelt Jojanneke.


Zaad verversen

De meeste planten worden gezaaid in april. Sommige soorten eind juli. Andere in augustus, september en oktober.Om te voorkomen dat een plant zich te veel gaat aanpassen aan de groeiomstandigheden op de akker 'verversen' ze het zaad, nadat er van een zaadje vijf generaties planten zijn opgegroeid. Daarna wordt weer begonnen met zaad van een 'echte wilde'. "De oorspronkelijke eigenschappen van de wilde soort blijven daardoor behouden. We voorkomen zo dat ze 'gecultiveerd' raken", aldus Jojanneke.


De Grote ratelaar

Vreemde plant

Toch zit er wel eens een afwijkende plant tussen de wilde soortgenoten. Bijvoorbeeld een plantje van de Blauwe knoop met een witte bloem in plaats van een blauwe. Dat is een speling van de natuur. Een veredelaar haalt zo'n plant er dan uit om hem te vermeerderen of om te kruisen met andere planten. Dat wordt dan een nieuw ras. Jasper en Jojanneke doen dat niet. Hun specialiteit is wilde planten.

Meer achtergrondinformatie over wilde planten staat onder meer op de site vanWilde Weelde.

Wilde Weelde is de vakvereniging van hoveniers, tuinontwerpers en leveranciers van natuurplanten.

Omhoog