INFORMATIE

LEERKRACHTEN

PLAATJES

ZOEK

CONTACT

BESTELLEN

Nieuw in Het Kleine Loo

Grrraaannn... voor brood


Graan is het meest geteeld gewas ter wereld. Het is voedsel voor mens en dier, grondstof voor karton en vloerbedekking in de stal. Graan telen is bovendien goed voor de vruchtbaarheid van de bodem.


Een graankorrel is zaad. Als je dat weer in de grond stopt, groeit er een nieuwe plant uit. 

Via het zaad 'plant' de graanplant zich voort. De voedingsstoffen in de graankorrel (zetmeel, eiwitten) zijn nodig om uit de korrel een nieuwe plant te laten groeien. Het is reservevoedsel voor de plant. Dat bestaat uit kiemwit. Dat kun je eten en is heel gezond. Het is voedzaam voor mens en dier. Die hebben deze voedingsstoffen nodig om te groeien en om sterk en gezond te blijven. Daarom teelt de boer graan.

Voor de boer is graan ook om een andere reden belangrijk: graan telen is goed voor de bodemvruchtbaarheid en de structuur van de bodem. De graanplant brengt 'rust' in de bodem. De graanstoppels die hij na de oogst onderploegt, brengen humus en luchtigheid in de grond.


Zo groeit uit een graankorrel een graanplant


Zaaien en...

De boer zaait het graan met een zaaimachine keurig in rijtjes. Voordat de boer graan gaat zaaien, wordt de akker eerst bemest en geploegd. Met een eg of 'cultivator' en een 'verkruimelrol' maakt hij daarna de grond los en verkruimelt hij de grote kluiten aarde, zodat de akker goed vlak is en het graan beter kan groeien. De zaaimachine trekt een gleuf waarna hij op precies de gewenste afstand een zaadkorrel erin laat vallen. Door in rijtjes te zaaien kan de akkerbouwer er gemakkelijk met zijn machines tussendoor en kan het graan gemakkelijker machinaal geoogst worden. 


...oogsten

Vijf tot zes maanden nadat de boer heeft gezaaid, is het graan rijp en kan hij het oogsten met zijn maaidorser ('combine'). Die maait de graanplant en slaat in een hard draaiende trommel in de machine de graankorrels uit de aren. Daarna worden de uitgezeefde korrels opgeslagen in de voorraadbak van de maaidorser. De andere plantendeeltjes vallen op de akker.

Graan dat in oktober/november wordt gezaaid (gerst en tarwe), doet er iets langer over. Dit 'wintergraan' wordt eind juli/begin augustus geoogst. Het 'zomergraan' (gezaaid in februari, maart) oogst de boer in augustus. Het meeste graan in Nederland is diervoedergraan.


Familie

Graan is een verzamelnaam. De meest geteelde graansoort ter wereld is maïs, gevolgd door rijst en tarwe. Andere graangewassen zijn haver, gerst, rogge, spelt, emmer, eenkoorn en teff. Ook quinoazaad (gierstmelde) wordt vaak tot de graansoorten gerekend, omdat hij erop lijkt, maar is dat niet. Quinoa behoort tot een familie van kruidachtige planten die Amaranten worden genoemd.


Brood en pasta

Van tarwe wordt onder andere brood en pasta gemaakt. Pasta wordt gemaakt van speciale tarwerassen ('durum'). De korrels van deze tarwesoort hebben een harde structuur. Deze tarwe is daarom niet geschikt om brood van te bakken. Durumtarwe wordt vooral geteeld in Zuid-Europa (Italië).

Voor brood is tarwe nodig die zachter is en daardoor beter tot fijn meel ('bloem') te malen is. Deze tarwesoort heet 'triticum'. Voor brood heb je bovendien graan nodig met heel veel eiwitten. Graan dat die eigenschappen niet heeft, is daarom alleen geschikt voor diervoeder of andere bestemmingen, zoals bier. Dat wordt gemaakt van gerst. Gerst wordt ook geteeld als diervoeder. Net als haver. Ook havermoutpap is gemaakt van haverkorrels. Zo is roggebrood gemaakt van roggekorrels.


Maïsbrood, spelt en teff

Er zijn ook graansoorten, waarvan je niet zo gauw zou verwachten, dat ze worden gebruikt om brood van te bakken. Denk aan maïsbrood. Dat is gelig brood. Of spelt- en teffbrood. Spelt is een tarwesoort die vooral in de Middeleeuwen veel werd geteeld, maar die grotendeels werd verdrongen door de broodtarwe. Van deze tarwesoort laat bij het dorsen het kaf gemakkelijker los. Bij spelt gaat dat veel moeilijker. Spelt werd al zeker zevenduizend jaar geleden geteeld. Het is een van de oudst bekende graansoorten. Alleen emmer en eenkoorn zijn nog ouder. Teff is graan dat geen gluten bevat. Gluten zijn bepaalde soorten eiwit, waarvoor sommige mensen gevoelig zijn. Ze krijgen er darmklachten van.



Graan van binnen

Graan lijkt in zijn opbouw op de meeste andere plantenzaden. Om het zaad zit een omhulsel dat het bescherming geeft tegen uitdroging, schimmels, bacteriën en insecten. In de graankorrel zit al een beginnend kiemworteltje. Ook is er een soort groeipuntje dat kan uitgroeien tot een stengeltje met blad. Het kiemworteltje komt het eerst uit het zaad. Het groeit snel de bodem in, neemt daaruit water en voedingsstoffen op en krijgt zijworteltjes om nog meer te kunnen opnemen. Zit het kiemworteltje eenmaal stevig vast in de grond, dan begint het stengeldeel te groeien. 


Volkoren

Graankorrels kun je heel grof of heel fijn malen. Als graan gemalen is, heb je meel. Daarin zitten vaak ook nog andere deeltjes van de graankorrel, zoals de zemelen (het omhulsel van de korrel). Zemelen zijn goed voor de stoelgang (om te poepen dus). Als meel met zemelen wordt gebruikt om brood van te bakken, krijg je 'volkorenbrood'. Van meel zonder zemelen wordt witbrood gebakken. Fijn gezeefd meel heet 'bloem'. Die is zeer geschikt om ook allerlei andere lekkere dingen van te bakken, zoals cake of pannenkoeken. Honderd kilo tarwe is 75 kilo bloem. Daarvan kun je 100 tot 140 broden bakken, afhankelijk van het soort brood dat de bakker ervan bakt. 

Van een hectare wordt zo'n 8.000 tot 9000 kilo tarwe geoogst. Soms zelfs nog veel meer. Reken maar eens uit hoeveel broden je van een hectare tarwe kunt bakken als je uitgaat van 120 broden per 100 kilo tarwe.


Graanoogst

De graanoogst kan van jaar tot jaar flink verschillen. Door plantenziektes, insectenvraat, aanhoudende droogte of langdurige regenval kan de oogst zelfs helemaal mislukken. Het weer heeft een akkerbouwer helaas niet in de hand, En dat is jammer, want van een akker kun je maar één keer per jaar graan oogsten. Logisch dus dat de boer er alles aan doet om zijn oogst te beschermen.

Omhoog